Waxa ay Ceelbuur uga dhigan tahay Al Shabaab iyo kaalinta Shisheeyaha

Degmada istaraatiijiga ah ee Ceelbuur ee gobolka Galgaduud ee bartamaha Soomaaliya ayaa maalmihii lasoo dhaafay wajaheysay guluf xooggan oo ku aaddan soo afjarida joogitaanka Al-shabaab oo muddo ka badan 10 sano gacanta ku haysay degmada qadiimiga ah ee Ceelbuur.

Ciidamada xoogga iyo maleeshiyaadka deegaanka ayaa ku jira diyaar garow ciidan oo xoog leh oo ka socda Gobollada dhexe, gaar ahaan magaalooyinka ku dhow caasimadda maamulka Galmudug ee Dhuusamareeb.

Degmada Ceelbuur ayaa ka kooban shan xaafadood, Waxaa lagu tiriyaa mid ka mid ah degmooyinka qadiimiga ah ee dalka, sida la aaminsan yahay degmadan iyo nawaaxigeeda inay ku nool yihiin ilaa 100,000 oo qof. Waana xudun istaraatiiji u ah dhaqdhaqaaqa kooxda Al-Shabaab marka laga soo tago degmada Xarardheere ee gobolka Mudug, oo ay Ciidamada gaarka ah ee milatariga Soomaaliya kala wareegeen kooxda horaantii sanadkaan.

Magaaladu waxaa ay caan ku tahay farsamada dhoobada, waxaa ayna mar aheyd saldhigii siyasadda ee xisbigii Leegada (SYL).

Madaxweynaha Soomaaliya Xasan sheekh Maxamuud ayaa ku sugan caasimada Galmudug ee Dhuusamareeb oo 106KM dhanka Bari kaga beegan Ceelbuur, halkaa oo uu ka hagaayo hawlgalka ciidanka.

Howlgallada ka dhanka ah Al-shabaab ee degmada Ceelbuur ayaa si xawli ah uga kala socda dowlad goboleedyada Hirshabeelle iyo Galmudug.

Gulufkan socda ee dhameystirka wajiga kobaad ee dagaalka ay dowladu ku dhawaaqday ayaa diiradda lagu saarayaa Gobollada Galgaduud iyo Shabeellaha Dhexe, waxaa ayna dowladdu sheegtay in 15,000 (Shan iyo Taban kun) oo askari ay ka qeyb qaadan doonaan.

Muhiimad intee le’eg ayay Al-shabaab u leedahay magaalada Ceel Buur?

Bishii Koobaad ee sanadkaan kooxda Al-shabaab ayaa lumisay gacan ku haynta degmada Xarardheere ee gobolka Mudug, wixii intaa ka danbeeyay Ceelbuur waxaa ay noqotay xudunta kooxda ee badhtamaha Soomaliya.

Fallanqeeyayaasha amniga ayaa aaminsan in marka laga tago degmada Jilib, meesha ugu badan ee kooxdu ay ubucda dhigatay ay tahay degmada Ceelbuur gobolka Galgaduud.

Cabdialam Guuleed, Agaasime ku xigeenkii hore ee Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka ayaa qaba in kooxdu ay u aragto guul-darro weyn oo soo wajahaday haaddii ay lumiso gacan ku haynta degmada Ceelbuur.

“La wareegida Ceelbuur waxaa ay guul u tahay dowladda Soomaaliya, waxaa ay sidoo kale dhabar jab ku tahay kooxda, waa xudunta ugu weyn ee gobaladdan ee ay gacanta ku hayaan hadda marna si fudud sidii hore uma baneyn doonaan Ceelbuur,” ayuu yidhi Cabdialam Guuleed.

La wareegidda Ceelbuur waxa ay ka dhigan tahay in gebi ahaanba laga sifeeyay Al-Shabaab maamulka Galmudug, waxaa ayna taasi sare u qaadi kartaa niyadda Militiriga Soomaaliya. Waxa kale ay dhabar jab ku tahay dhaqaalaha kooxda ka soo gala Hirshabelle iyo Galmudug sida ay aaminsan yihiin dadka ka faallooda amniga Soomaaliya

Maxay yihiin khataraha ku gedaaman howlgalka Ceelbuur?

Agaasimaha Machadka Daraasaadka Amniga ee Eagle Ranges Services Cabdisalaan Yuusuf Guuleed oo wareysi gaar ah siiyay BBC-da ayaa sheegay in kooxdu ay si adag u xidhatay aaga degmada isla markaana culeyska ugu badan ee xilligaan uu yahay sidi ay ciidamada dowladu u mari lahaayeen wadooyinka gala degmada.

“Ku dhawaad 6,000 (Lix Kun) oo dagaalyahanno ah ayaa lagu qiyaasaa in ay ku sugan yihiin degmadan. Marka laga tago Dhuusamareeb 25km, waxaad galaysa dhul xidhan oo wada miino ah, ciidamadu waxaa ay u egtahay in ay la dhaqaaqi la’yihiin Miinooyinka kooxdo ay ka buuxiyeen waddooyinkaasi, taas oo aan macquul u aheyn in ay gawaadhida sidii la rabay ugu safraan,” ayuu yidhi Agaasime Cabdisalaan Yuusuf Guuleed.

Saaxiibada Soomaaliya ayaa sidoo kale xoojiyay ololaha ka dhanka ah Al-Shabaab ee ay waddo dowladda dhexe. Duqeymaha ay fuliyaan ciidamada shisheeye ayaa la filayaa in milateriga Soomaaliya ay ka caawiyaan soo afjarida kooxda ee degmada Ceelbuur.

“Imaaraadka ayaa hormuud u ah howlgallada socda, waxaana sidoo kale qeyb ka ah Mareykanka iyo Turkiga, tani waxaa ay u suurta gelin kartaa Militariga Soomaaliya in ay wiiqaan awooda kooxda ka hor duullaanka kama danbeysta ah ee Ceelbuur,” ayuu yidhi Cabdisalaan

Agaasime ku xigeenkii hore ee Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka Cabdisalaan Yuusuf Guuleed ayaa sidoo kale qaba in culeysyada taagan ay kamid yihiin qaar ka mid ah dadka deggan deegaanadan oo ka caga jiidaya gulufka dagaalka, isla markaana ay keentay gaabis ku yimid xawligii ay aheyd in uu ku bilowdo howlgalku.

“Culeysyada kale ee ku gedaaman howlgallada ee ka duwan kuwii ka dhacay Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe waxaa ka mid ah in qaar kamid ah 11-ka qabiil ee dega Galmudug aanay diyaar u aheyn in ay ka qeyb qaataan dagaalka,” ayuu hadalkiisu raaciyay Cabdisalaan Yuusuf.

Dadaallada wadajirka ah ee ciidamada Soomaaliya, maleeshiyo beeleedyada iyo saaxiibada caalamiga ah ayaa horseeday in Al-Shabaab laga saaro Ceel Dheere iyo Xarardheere oo ka tirsan Galgaduud, inkasta oo kooxdu ay weli duleedka ku sugan yihiin, haddana haddii uu guulaysto, gulufkan socda waxa uu si dhab ah kooxdu ugu saari karaa dhul badan oo bari ka xiga wabiga Shabeelle

Agaasimaha Machadka Daraasaadka Amniga ee Eagle Ranges Services Cabdisalaan Yuusuf Guuleed ayaa mar kale qaba in ugu yaraan dad gaaraya 10,000-20,000 (Toban Kun ilaa 20 Kun ) oo qof ay ku gedaaman yihiin khataro la xidhiidha howlgallada hadda socda.

Waxaa uu aaminsan yahay in Al-shabaab ay hubeyn karto qabaa’ilada taageersan, haddii ay taa suurta geli weydana ay bulshada dhexgeli karaan si ay gabbaad uga dhigtaan.

“ Dagaallamayaasha ku sugan Ceelbuur waxaa ay haystaan fursad ay gabaad kaga dhigtaan qabaa’ilada aan ku qanacsaneyn howlgallada dowladda, waxaa suurtagal ah in askariga Shabaab uu hubka iyo dareyska dhigo isla markaana uu Geeliisa raacdo, tani waa khatar ay tahay in ciidamada ammaanku ay isha ku hayaan xitaa haddii ay la wareegaan Ceelbuur si looga digtoonaado qaraxyo iyo ismiidaamin lala beegsado ciidamada amniga ,” ayuu yidhi Cabdisalaan Yuusuf Guuleed.

Khubaradda amniga ayaa sidoo kale qaba in dowladda Soomaaliya ay duullaankeeda diiradda ku saarto sugidda amniga magaalooyinka ay kala wareegaan kooxda Al-shabaab

Dhacdooyin is xig-xigay ee dhawaanahan dhacay ayaa muujinaya in Al-shabaab ay weli dhibaato xooggan ka geysan karaan deegaannada laga qabsaday, xitaa haddii aysan dib ula wareegin.

Bishii Jannaayo, kooxda Al-shabaab ayaa qaraxyo is-miidaamin ah ka geystay magaalooyinka bartamaha Soomaaliya, halka meelaha qaarkoodna ay geysteen khasaare kala duwan. Weerarkii 20-kii Janaayo ka dhacay Galcad (Galmudug) ayay aaminsan yihiin khubarrada amnigu in ay khibrad ka qaateen Ciidamada xoogga Soomaaliya.

Agaasimaha Machadka Daraasaadka Amniga ee Eagle Ranges Services Cabdisalaan ayaa sidoo kale soo jeediyay in dowladu ay dib u eegto qaabka ay ula shaqeyso maleeshiyo beeleedyada ku weheliya dagaalka Al-Shabaab si loo yareeyo khataro amni oo mustaqbalka ka yimaado.

“Waa in loo tababaraa oo ay dowladu ula macaamishaa hab Boolis ama Daraawiish mustaqbalka cidii oggol, haddii kale waxaa ay caqabad ku noqon karaan amniga guud ee qaran,” ayuu hadalkiisu kusoo gabogabeeyay Cabdisalaan .

Gulufka militiriga Soomaaliya ay ku doonayaan in ay kula wareegaan Ceelbuur ayaa hoosta ka xariiqaya muhiimadda ay leedahay degmada, dadka deegaanka iyo guud ahaan shacabka Soomaaliyeed ayaana eegaya dhamaadka gulufka ku wajahan Ceelbuur.