Itoobiya ma waxay ku biiraysaa ururka Bulshada Bariga Afrika (EAC)

Afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Itoobiya, Nebiyu Tedla, ayaa BBC u sheegay in Itoobiya aysan soo gudbin codsi ah in ay xubin ka noqoto Bulshada Bariga Afrika. Afhayeenku waxa uu sheegay in Itoobiya aanay hadda wax dan ah ka lahayn in ay xubin ka noqoto Ururka Bulshada Bariga Afrika.

Goor sii horeysay, warbaahinta dowladda Kenya, ee KBC, oo soo xiganeysa mas’uul sare oo ka tirsan urur-goboleedka ayaa ku warrantay in Itoobiya ay ku dhowdahay in ay soo dhaweyso Itoobiya oo noqoto waddanka sagaalaad ee ururka xubin ka noqda.

KBC ayaa ku warrantay in Penina Malonza, oo ah xoghayaha golaha wasiirada u qaabilsan horumarinta gobolka saxaraha iyo saxaraha-sare ee bulshada Bariga Afrika, ay sheegtay in ururku uu qarka u saaran yahay inuu aqbalo Itoobiya oo ah xubinta sagaalaad.

Afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Nebiyu Tedla ayaa yiri, "Warku waa mid aan sal iyo raad lahayn." Ma garanayno waxa shakhsigu ku saleeyay macluumaadka. Dal ahaan ma jirto wax codsi ah oo ku saabsan ku biirista ururka. Wax dukumeenti ah oo aanu is dhaafsanay ma jiro,” ayuu yidhi.

Nebiyu Tedla ayaa intaa ku daray in aysan jirin wax war ah oo ka soo baxay dowladda Itoobiya oo sheegaya in Itoobiya ay ku biirayso ururka gobolka. Waqtigan xaadirka ah, Itoobiya waxay diiradda saaraysaa hirgelinta aagga ganacsiga xorta ah ee qaaradda Afrika, ayuu yidhi.

Urur goboleedka Bulshada Bariga Afrika waxaa xubno ka ah Burundi, Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Kongo, Kenya, Rwanda, Somalia, South Sudan, Uganda iyo Tanzania, waxaana xaruntoodu tahay magaalada Caruusha ee dalka Tanzania.

Dhawaan ayay ahayd markii xoghayaha guud ee bulshada Bariga Afrika Peter Matuki uu u sheegay wargeys ka soo baxa Kenya in bulshada Bariga Afrika marka ay Itoobiya xubin ka noqoto uu suuqa ganacsiga gaari doono in ka badan shan boqol oo milyan oo qof.

Isagoo ka duulaya saadaasha hay’adda lacagta adduunka ee IMF, isla markaana sheegay in marka la isku daro wax soo saarka qaranka ee todobada waddan uu gaadhi karo 346.17 bilyan oo dollar sannadkii hore, wargeyska The Sitz ee Tanzania ayaa sheegay in ku biirista ururka ee Itoobiya ay ururka ka dhigi doonto mid xooggan.

Dhowr bilood ka hor, Soomaaliya waxay xubin ka noqotay urur goboleedkan.

Sida ku cad hab-maamuuska uu soo saaray ururka gobolka, kaasoo kordhinaya tirada dalalka xubnaha ka ah, ayaa lagu sheegay in dalalku ay qiimeeyaan siyaasadaha muhiimka ah si loo gaaro in ay samaystaan hal lacag.

Xoghayaha oo ka hadlay aragtidiisa ku aaddan in ay ka mid noqdaan bulshooyinka dhaqaale ee dunida ugu ballaaran ayaa sheegay in loo baahan yahay in la soo bandhigo ajendaha qaarad aan xuduud lahayn.

Sidoo kale waxa uu sheegay in qaabka ay u wada shaqeeyaan shirkadaha diyaaradaha ee dalalka ay wax ka bedelaan, isla markaana gaadiidka hawada ee xubnaha ka mid ah laga dhigo qiimo jaban si shacabku ay si sahlan ugu ganacsadaan.

Waxaa la sheegay in sanadihii lasoo dhaafay ay South Sudan iyo Burundi dhibaato soo wajahday, maadaama aysan bixin lacag dhan afartan milyan oo dollar, balse sanadkii hore ay bixinayaan lacagaha lagu leeyahay, maadaama xaalad wanaagsan ay ku sugan yihiin.

Ka sokow tabarucaadka wadamada xubnaha ka ah, ganacsatadu waxay boqolkiiba 60 ka helaan miisaaniyadooda taageero maaliyadeed oo toos ah iyo mid aan toos ahayn oo ay ka helaan la-hawlgalayaasha horumarinta.

Xogta laga helay mareegaha ayaa muujinaya in bulshada Bariga Afrika ay sanadkan 2023/2024 u qoondaysay miisaaniyad dhan 103.842,880 oo doollar.

Sanadkii la soo dhaafay, waxaa la sheegay in ganacsiga guud ee bulshada uu ahaa 74.03 bilyan oo dollar, taas oo ah koror dhan 13.4 boqolkiiba sannadkii kasii horeeyay, wadarta guud ee ganacsiga 2021-ka wuxuu ahaa 65.268 bilyan oo doolar.

Bulshada Bariga Afrika waxaa la aasaasay 1999, saddexda xubnood ee asalka ah waxay ahaayeen Kenya, Uganda iyo Tanzania.

Aragtida ururku waa in la aasaaso barwaaqo, tartan, ammaan, xasilloon iyo siyaasad midaysan Bariga Afrika, ayuu ku sheegay bartiisa internetka.