فرمان‌ اجرایی، ابزار قدرتمند رئیسان جمهور آمریکا چیست؟

فرمان اجرایی ابزاری کلیدی در دست هر رئیس‌ جمهور ایالات متحده است که می‌خواهد تأثیر خود را بر سیاست‌‌های این کشور بگذارد. دونالد ترامپ بعد از بازگشت به کاخ سفید بدون اتلاف وقت شماری فرمان‌ اجرایی را صادر کرد.

او روز دوشنبه ۲۰ ژانویه و بعد از مراسم ادای سوگند خود، مجموعه‌ای از اقدامات اجرایی، از جمله آغاز روند خروج ایالات متحده از سازمان بهداشت جهانی و اعلام وضعیت اضطراری ملی در مرز جنوبی آمریکا را امضا کرد.

ترامپ پیشتر وعده صدور فرمان‌هایی را داده بود که برنامه‌های مربوط به توسعه هوش مصنوعی را افزایش می‌دهد، وزارت کارآمدی دولت را تأسیس می‌کند، سوابق مربوط به ترور جان اف کندی در سال ۱۹۶۳ را در دسترس عموم قرار می‌دهد، ارتش را به‌ ایجاد سپر دفاع موشکی گنبد آهنین هدایت و سیاست‌های ارتش مربوط به ایجاد «گوناگونی، انصاف و شمول» را حذف می‌کند.

وی در دوره قبلی خود ۲۲۰ حکم اجرایی امضا کرد که برخی از آن‌ها در دادگاه مورد اعتراض قرار گرفت.

فرمان اجرایی چیست؟

فرمان اجرایی، یک دستور کتبی است که توسط رئیس جمهور به دولت فدرال صادر شده و نیازی به تایید کنگره ندارد.

فرمان‌های اجرایی از تغییر چشمگیر در سیاست‌‌ها مانند موافقت ترامپ برای ساخت دو خط لوله نفتی مورد مناقشه در سال ۲۰۱۷، تا موارد معمولی‌تر مانند دستورالعمل‌‌های باراک اوباما در مورد تعطیلی نیم روزه بخش‌‌های دولتی در شب کریسمس ۲۰۱۵، متغیر است.

اختیار صدور فرمان‌ها ریشه در ماده دوم قانون اساسی ایالات متحده دارد که می‌گوید: «اختیارات اجرایی به رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا واگذار می‌شود.»

چرا رؤسای جمهور فرمان اجرایی صادر می‌کنند؟

گاهی اوقات فرمان‌ها در زمان جنگ یا برای جلوگیری از یک بحران داخلی صادر می‌شود. در فوریه ۱۹۴۲، رئیس جمهور فرانکلین دی روزولت یک فرمان اجرایی را امضا کرد که منجر به‌ ایجاد مراکز بازداشت برای حدود ۱۲۰ هزار آمریکایی-ژاپنی شد.

در سال ۱۹۵۲ رئیس جمهور هری ترومن دستوری صادر کرد که صنعت فولاد را تحت کنترل دولت قرار می‌داد تا از اعتصاب جلوگیری شود.

در اولین روز ریاست جمهوری خود در ۲۰ ژانویه ۲۰۲۱، جو بایدن دستوری را امضا کرد که روند پیوستن مجدد به توافقنامه اقلیمی پاریس در سال ۲۰۱۵ را آغاز می‌کرد، توافقی که ترامپ قبل از او رسماً از آن خارج شد. آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه دولت بایدن، گفت که این اقدام «برای کمک به همه ما در جهت جلوگیری از گرمایش فاجعه بار سیاره زمین است.»

چه کسی می‌تواند این فرمان‌ها را لغو کند؟

فرمان اجرایی باید در محدوده قانون صادر شده باشد و به لحاظ نظری، هر یک از آن‌ها «از نظر شکل و قانونی بودن توسط دفتر مشاور حقوقی بررسی می‌شود». البته این روند همیشه اتفاق نمی‌افتد.

اگر فرمانی خارج از محدوده قابل قبول تلقی شود، می‌تواند مورد بررسی قانونی قرار گیرد.

«مرکز قانون اساسی» توضیح داده است که کنگره همچنین می‌تواند قانونی را برای نادیده گرفتن فرمان اجرایی تصویب کند، اما رئیس جمهور همچنان بر آن قانون حق وتو دارد.

چرا این فرمان‌ها به لحاظ سیاسی حساس هستند؟

فرمان‌های اجرایی بحث برانگیز هستند زیرا تصویب کنگره را دور می‌زنند و رئیس‌جمهور می‌تواند به تنهایی اقدام به صدور آنها کند.

جمهوری‌خوا‌هان با موفقیت از اوباما به خاطر بخشی از تغییرات نظام بهداشتی آمریکا در سال ۲۰۱۰ شکایت کردند، با این استدلال که او زمانی که به طور یکجانبه مهلت پیوستن آمریکایی‌ها به پوشش بیمه را به تعویق انداخت از اختیارات قانون اساسی خود فراتر رفته بود.

دستور ترامپ درباره ممنوعیت سفر شهروندان برخی از کشور‌های دارای اکثریت مسلمان بسیار بحث برانگیز بود و بایدن با ورود به کاخ سفید به آن پایان داد.

زمانی که اعضای کنگره در مواردی خیلی کند عمل می‌کنند یا رئیس‌جمهور احساس می‌کند که باید جزئیات یک قانون جدید را مشخص کند، ممکن است به صدور فرمان اجرایی اقدام کند.

چه تعداد فرمان اجرایی صادر شده است؟

فرانکلین دی روزولت بیشترین شمار فرمان اجرایی را صادر کرد - سه هزار و۷۲۱ فرمان در طول ۱۲ سال ریاست جمهوری، در حالی که وودرو ویلسون و کالوین کولیج به ترتیب هزار و ۸۰۳ و هزار و ۲۰۳ حکم امضا کردند.

ترامپ در اولین دوره ریاست جمهوری خود ۲۲۰ فرمان اجرایی امضا کرد.

در مقایسه، جو بایدن ۱۶۲ فرمان و باراک اوباما و جورج دبلیو بوش که هر دو، دو دوره متوالی در قدرت بودند به ترتیب ۲۷۶ و ۲۹۱ فرمان صادر کردند.

آیا رئیس جمهور جدید می‌تواند فرمان‌های سلف خود را لغو کند؟

در دوره‌های اخیر، رؤسای جمهور به طور فزاینده‌ای از فرمان‌های اجرایی خود برای خنثی کردن فرمان رئیس‌جمهوری‌های قبلی استفاده کرده‌اند.

در سال ۲۰۱۷، ترامپ ریاست جمهوری خود را با یک فرمان اجرایی آغاز کرد که «اوباماکر» را هدف قرار می‌داد.

بایدن اعلام اضطراری دولت ترامپ را که به بودجه ساخت دیوار در امتداد مرز مکزیک کمک کرده بود و همچنین ممنوعیت سفر اتباع برخی از کشور‌های اکثرا مسلمان را لغو کرد.

او در عین حال ایالات متحده آمریکا را به توافقنامه اقلیمی پاریس بازگرداند.

ترامپ پس از تحلیف، دستورات اجرایی متعددی را امضا کرد که موضوعاتی از مهاجرت و اخراج مهاجران غیرقانونی گرفته تا محیط زیست و سیاست‌هایی درباره حقوق افراد ترنس را شامل شد.